Գորիսի շրջանի Հարժիս գյուղում կամավոր ճակատ մեկնողներին համախմբողն ու առաջնորդողը Աշոտ Հակոբյանն էր: Փոքրամարմին 40-ամյա նախկին մարտիկին նայելով` չես պատկերացնի, թե մարտական ինչ ճամփա է անցել, բայց ավելի քան խոսուն է այն ժամանակ նրան տրված մականունը. ինքն է մեզ հայտնում. "Ինձ կոչում էին Սմերտ":
Հարժիսը սահմանին գտնվող գյուղ չէ, սակայն մի քանի հանգամանքների բերումով այն հայտնվել էր պատերազմական գործողությունների հորձանուտում: Նախ` Հարժիսը Սիսիանի Գոռհայքի տարածքներում արոտավայրեր ուներ, որը մոտ 20 կմ երկարությամբ գտնվում էր անմիջապես Քելբաջարի սահմանին, եւ հենց շարժման առաջին տարիներից` 1988-89 թվականներից, այդ տարածքում լարվածություն, բախումներ են եղել: Ֆերմաների պաշտպանության գործը կազմակերպում էին դրանց աշխատողները` սովխոզի հրացաններով: Շարժման ընթացքում Գորիսի շրջանում առաջին զոհը տվեց Հարժիսը` 1989թ. օգոստոսի 6-ին զոհվեց Լեոնիդ Ղուկասյանը: Հաջորդ տարիներին եւս Հարժիսի ֆերմաներն ամռան սեզոնում գտնվել են այդ տարածքում, եւ պատերազմի տարիներին գյուղացիների գլխավոր խնդիրներից մեկը Քելբաջար-արոտավայրեր սահմանի պաշտպանությունն էր, որ կազմակերպվել է գյուղի, հատկապես անասնապահների ուժերով. հերթապահություն էր սահմանվել:
Հարժիսի` պատերազմին առնչվելու հաջորդ ճակատը հետեւյալն էր. 1992-94 թվականներին Գորիսի շրջանի սահմանամերձ գյուղերը` Խոզնավարից մինչեւ Կոռնիձոր ընկած գոտին, մշտապես հրետակոծության էին ենթարկվում, եւ հարժիսցիները եւս գնում էին սահմանամերձ գյուղեր` մարտական հերթապահության: Սա կազմակերպում էր գյուղի ղեկավարությունը:
Արցախյան ազատամարտին գյուղի մասնակցության մյուս ուղղությունն էլ այն էր, որ դրսում ապրող, ոչ տեղաբնակ բազմաթիվ հարժիսցիներ, տարբեր ջոկատներում ընդգրկված, մասնակցել են մարտական գործողություններին: Զոհեր են եղել. նշենք մեկի անունը, որի հիշատակն էլ գյուղը հավերժացրեց` Հարժիսի միջնակարգ դպրոցը կոչելով նրա անունով. 1991թ. զոհված կապիտան Համլետ Մինասյան, որը Շահումյանի ազատագրական պայքարի հրամանատարներից էր:
Համայնքը նաեւ օգնում էր ռազմաճակատին, ակտիվ մասնակցել է հանգանակություններին` դրամ, սնունդ եւ այլ պարագաներ ուղարկել կռվող տղաներին: (Աշոտ Հակոբյանը պատմում է, որ մի քանի անգամ համագյուղացիները հենց իր միջոցով են սնունդ եւ այլ օգնություն ուղարկել ռազմաճակատ): Եվ որ թիկունքի համար քիչ պակաս կարեւոր հանգամանք չէ, գյուղը կարողացել է պատերազմական տարիներին բնականոն պայմաններում պահել, զարգացնել տնտեսությունը:
Իսկ մարտական գործողություններին անմիջական մասնակցության առումով, իհարկե, գյուղը կհիշատակվի իր` Հարժիսի առանձին ջոկատով:
Աշոտ Հակոբյանը ծնվել է 1969թ. Հարժիս գյուղում, ավարտել տեղի դպրոցը, ծառայել խորհրդային բանակում, զորացրվել 1989-ին: 1990-ից սկսում է նրա մարտական ուղին` արդեն հայրենիքում. մայիսին մեկնում է Ղարաբաղ եւ մտնում Էջմիածնի ջոկատի մեջ: Մասնակցելով տարբեր մարտերի` մինչեւ հուլիս մնում է Արցախում, այնտեղից տեղափոխվում Գորիսի երկրապահ վաշտ, որտեղից եւ նրան ուղարկում են Շուռնուխի տարածք, այնուհետեւ Շամալ գյուղ, որտեղ թեժ մարտեր տեղի ունեցան: Հետո տեղափոխվում է Լաչինի շրջան, այստեղ լուրջ պայքարում վաշտը զոհեր է տալիս: Այնուհետեւ պատերազմը նրան հասցնում է Կուբաթլի: Այս մարտերի ընթացքում Աշոտն այցելում է հայրենի գյուղ, եւ Հարժիսի մի քանի տղաներ, հետեւելով նրան, երկրապահի կազմ են մտնում. ջոկատը սկզբում յոթ հոգուց էր բաղկացած` Արամայիս Օհանջանյան, Գասպար Բաբայան, Հրայր Ղեւոնդյան, Մուրադ Մաթեւոսյան, Սարմիկ Գրիգորյան, Քաջիկ Գրիգորյան: Աշոտին առաջնորդ են ընտրում ու միասին սկսում մասնակցել պատերազմական գործողություններին: Ջոկատը 3-րդ պայմանագրային գումարտակի կազմում էր, որի հրամանատարը Սուրեն Խաչատրյանն էր:
Ջոկատը զոհեր չի տվել, ունեցել է վիրավորներ, պատերազմի տարբեր ժամանակահատվածներում այլ հարժիսցիներ էլ են միացել տղաներին: Իսկ ահա խաղաղ ժամանակներում`1995-ին, ցավոք, սպանվել է Արամայիս Օհանջանյանը…
Աշոտը շարունակում է ներկայացնել ջոկատի անցած ճանապարհը. մասնակցելով Կուբաթլիի գրավմանը` տղաները հետո հասել են Զանգելան, դիրքավորվել դրա եւ Ջեբրաիլի արանքում, մասնակցել թեժ մարտերի, որի ընթացքում վաշտը հինգ զոհ եւ ութ վիրավոր է ունեցել, որոնք նաեւ Հարժիսի ջոկատի ջանքերով են դուրս բերվել մարտի դաշտից: Սկսվեց Զանգելանի ազատագրումը, որին մասնակցում էին նաեւ Աբովյանի, Էջմիածնի, Հոկտեմբերյանի, Սիսիանի, Կապանի եւ Ղարաբաղի վաշտերը: Հետո գրավելով չորս գյուղ եւ Ադրբեջանը Պարսկաստանին կապող կամուրջը` 3-րդ պայմանագրային գումարտակն առաջացավ դեպի Ջեբրաիլ, այն գրավելով` անցավ Ֆիզուլի: Դիրքավորվեցին Շուքուրբեյլի գյուղի մոտակայքում, որտեղ ծանր մարտեր էին ընթանում: Այստեղ ազերիները չորս միավոր զրահատեխնիկայով եւ բազմաթիվ օմոնականներով ցանկանում էին ճեղքել հայկական դիրքերը: Հարժիսի ջոկատը` յոթ հոգով, այն ազատամարտիկների թվում էր, որ ավտոմատներով ու նռնակներով կանխեցին ազերիների օպերացիան: Թշնամին, տալով երեք միավոր զրահատեխնիկայի կորուստ ու բազմաթիվ զոհեր, հետ շպրտվեց: Ջոկատը երկու վիրավոր ունեցավ. տղաներին երկու զինծառայող միացավ, եւ մասնակցելով Ֆիզուլու ազատագրմանը` անցան Հորադիզ. լուրջ մարտերի ընթացքում հրաման ստացան նահանջել մինչեւ Ֆիզուլի: Աշոտն ու Մուրադը, ոտքով 25 կմ անցնելով, բազմաթիվ վտանգներ հաղթահարելով, գիշերով հասնում են Ֆիզուլի: Մարտերում բազմաթիվ զոհեր ու վիրավորներ տալով` գումարտակը Ֆիզուլուց շարժվում է դեպի Աղդամ: 1994-ի մայիսի 15-ի զինադադարի հաստատումից հետո ջոկատը ցրվել է, չնայած զինված ուժերում մնալու առաջարկ եղել է, Աշոտը գերադասել է վերադառնալ գյուղ: Բայց տարիներ շարունակ ջոկատի տղաներով պարբերաբար հանդիպում են:
Փորձելով հիշել պատերազմի ընթացքում իր ամենածանր օրը` Աշոտը նշում է 1993 թվականի մարտերից մեկը, Լաչին-Կուբաթլի տարածքի մարտական գործողությունները, երբ վիրավոր ընկերոջը 1կմ շալակած տարել է, երբ մարդու կյանքի փրկության խնդիր էր դրված, ու այդ ժամանակ թշնամու հինգ ուղղաթիռ է հայտնվել…
Աշոտ Հակոբյանը պարգեւատրվել է ՀՀ "Վազգեն Սարգսյան", "Երկրապահ կամավորականի" մեդալներով, Արցախի "Մայրական երախտագիտություն" մեդալով, ստացել պատվոգրեր: Հիմա բնակվում է Հարժիսում, գյուղատնտեսությամբ զբաղվում: Մի փոքր հիասթափություն է ապրում, քանզի իրենց արածի արժանի գնահատանքն ու ուշադրությունը չի տեսնում: Ամեն դեպքում, չի փոշմանում արածի համար. "Իմ ազգի համար եմ արել, եթե պետք լինի, էլի կգնամ…":
Աշոտը նաեւ բազմազավակ հայր է` երեք որդի, մեկ դուստր ունի:
ԱՐՄԻՆԵ ԱՎԱԳՅԱՆ

ՍՈՒՐԵՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Սյունիքի մարզպետ
"Միայն այն, որ Աշոտի շուրջ համախմբվեցին հարժիսցի երիտասարդներն ու զինվորագրվեցին Արցախի ազատագրությանը, արդեն ուշագրավ փաստ է: Գյուղի ազատամարտիկներն իրենք էին նրան հրամանատար ընտրել: Եվ տղաները չէին սխալվել: Աշոտը պատերազմական գործողությունների ընթացքում իրեն դրսեւորեց դրականորեն, պատասխանատվությամբ էր վերաբերվում հանձնարարված գործերին":

ՄԵԼԻՔՍԵԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Գորիսի զինկոմ
"Աշոտն ակտիվ մասնակցել է մարտերին, հասել մինչեւ Հորադիզի մատույցները: Ճիշտ է` փոքր ջոկատի հրամանատար է եղել, բայց` ակտիվ, կազմակերպված, պատասխանատու, հայրենիքին ծառայող տղա: Նրան ճանաչում եմ որպես ազնիվ ու իսկական հայ տղամարդ, մարդ, որի մեջ կա ոգի, ազնվություն, որը երբեք չի կարող իր հայրենիքին կամ հրամանատարին խաբել: Ինչքան մեզ հետ է եղել, որպես հրամանատար, նրա մեջ տեսել եմ այդ ոգին, հայրենասիրությունն ու մաքրությունը":